Το BNPL πρέπει να το βλέπεις σαν χρέος. Το Buy Now, Pay Later (BNPL) είναι ένας τρόπος πληρωμής που σου επιτρέπει να πάρεις ένα προϊόν αμέσως και να το πληρώσεις σε λίγες, σταθερές δόσεις μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Συνήθως δεν πληρώνεις τόκο, αν πληρώσεις όλες τις δόσεις στην ώρα τους, αλλά πιθανόν να μην μπορείς να πάρεις το προϊόν με έκπτωση αλλά να το πληρώσεις στην κανονική τιμή. Αν καθυστερήσεις ή χάσεις μία πληρωμή, μπορεί να έχεις πρόσθετες χρεώσεις. Αν δεν πληρώσεις εγκαίρως μπορεί να πληρώσεις πρόστιμο καθυστέρησης, και σε ορισμένες περιπτώσεις να επηρεαστεί το πιστωτικό σου ιστορικό (δηλαδή θα μπορούσες να κατηγοριοποιηθείς ως «κακοπληρωτής» που εξυπακούει δυσκολίες μελλοντικού δανεισμού ή υψηλότερα επιτόκια δανεισμού).

Παράδειγμα:
Αγοράζεις ένα κινητό αξίας €400 με BNPL. Αυτό σημαίνει ότι πληρώνεις €100 σήμερα, και άλλες 3 δόσεις των €100 κάθε δύο εβδομάδες. Από την άλλη, αν έχεις αποταμιεύσει και πάρεις το κινητό πληρώνοντας όλο το ποσό, ίσως επωφεληθείς έκπτωσης από της αρχική τιμή των €400.

H Αλυσίδα Συστοιχιών (blockchain) είναι ένα ψηφιακό βιβλίο καταγραφής συναλλαγών που δεν βρίσκεται σε έναν μόνο υπολογιστή, αλλά μοιράζεται σε πολλούς υπολογιστές ταυτόχρονα. Σκεφτείτε το σαν ένα ψηφιακό «δευτεράκι» που καταγράφει πολλές συναλλαγές αλλά είναι διαθέσιμο σε όλο τον κόσμο. Κάθε συναλλαγή που καταγράφεται είναι πολύ δύσκολο να αλλοιωθεί ή να διαγραφεί. Όλοι όσοι συμμετέχουν έχουν αντίγραφο του ίδιου βιβλίου, κάτι που κάνει την απάτη πολύ δύσκολη. Το blockchain βοηθά ώστε οι συναλλαγές να είναι: σωστές, διαφανείς, και αξιόπιστες. Η τεχνολογία blockchain χρησιμοποιείται κυρίως για την καταγραφή και ασφάλεια κρυπτοστοιχείων, όπως τα κρυπτονομίσματα.

Παράδειγμα:
Όταν αγοράζεις Bitcoin, η συναλλαγή καταγράφεται στο blockchain του Bitcoin. Τη συναλλαγή μπορούν να τη δουν όλοι οι χρήστες του δικτύου και είναι σχεδόν αδύνατο να αλλάξει ή να σβηστεί.

Αποταμιευτικός λογαριασμός είναι ένας τραπεζικός λογαριασμός όπου καταθέτεις χρήματα και κερδίζεις τόκο με την πάροδο του χρόνου. Τα χρήματά σου παραμένουν ασφαλή, μπορείς να τα χρησιμοποιήσεις όποτε τα χρειαστείς και σε βοηθά να χτίζεις σταδιακά τις αποταμιεύσεις σου.

Το διαθέσιμο εισόδημα είναι το ποσό των χρημάτων που σου μένει αφού πληρώσεις τους φόρους. Από αυτό το ποσό καλύπτεις βασικά έξοδα όπως ενοίκιο, πληρωμές λογαριασμών, αγορές τροφίμων και μεταφορές. Ό,τι περισσεύει μπορείς να το κατευθύνεις σε αποταμίευση ή προαιρετικές δαπάνες, ανάλογα με τις ανάγκες και τους στόχους σου.

Είναι το μέρος του εισοδήματός σου που είναι διαθέσιμο για κατανάλωση, αποταμίευση ή επένδυση — ουσιαστικά, τα χρήματα που μπορείς πραγματικά να χρησιμοποιήσεις για να διαχειριστείς την καθημερινή σου ζωή και τους οικονομικούς σου στόχους.

Εικονικό νόμισμα είναι ένας τύπος ψηφιακού νομίσματος που υπάρχει μόνο σε ηλεκτρονική μορφή και δεν εκδίδεται από κράτος ή κεντρική τράπεζα. Χρησιμοποιείται μέσα σε συγκεκριμένες πλατφόρμες, διαδικτυακές κοινότητες, παιχνίδια ή εφαρμογές και συχνά δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί εκτός αυτού του περιβάλλοντος.

Δεν αποτελεί επίσημο νόμισμα, αλλά μπορεί να ανταλλάσσεται, να κερδίζεται ή να δαπανάται ψηφιακά ανάλογα με τους κανόνες της πλατφόρμας.

Η Κατανομή περιουσιακών στοιχείων σημαίνει πώς μοιράζεις τα περιουσιακά σου στοιχεία σε διαφορετικές κατηγορίες, όπως: ακίνητα, μετρητά, και ομόλογα, μεταξύ άλλων. Η παροιμία «μη βάζεις όλα σου τα αυγά σε ένα καλάθι» μας εξηγεί το λόγο γιατί είναι σοφό να το κάνουμε αυτό. Μειώνουμε τον κίνδυνο να υποστούμε μεγάλη ζημιά αν το ένα «καλάθι» χάσει σημαντικό μέρος από την αξία του. Ενώ είναι λιγότερες οι πιθανότητες να χάσουν όλα μας τα «καλάθια» την αξία τους ταυτόχρονα.

Παράδειγμα:
Ένας 40χρονος μπορεί να έχει όλες του τι αποταμιεύσεις σε μια τράπεζα (δηλαδή σε ένα καλάθι), ή να τις μοιράσει μεταξύ καταθέσεων και μιας επένδυσης σε ακίνητα ή κρατικά γραμμάτια.

Κεφαλαιακό κέρδος είναι το κέρδος που έχεις όταν πουλάς ένα περιουσιακό στοιχείο ακριβότερα απ’ όσο το αγόρασες. Αν πουλήσεις πιο ακριβά, έχεις κεφαλαιακό κέρδος. Αν πουλήσεις πιο φθηνά, έχεις κεφαλαιακή ζημιά.

Αν κατά την πώληση ενός περιουσιακού στοιχείου έχουμε κέρδος, τότε πληρώνουμε «Φόρο για κεφαλαιακό κέρδος». Όσο κρατάς το περιουσιακό στοιχείο και δεν το πουλάς, το κέρδος είναι θεωρητικό και δεν φορολογείται. Φόρος πληρώνεται μόνο πάνω στα κέρδη από την πώληση και όχι όποια ζημιά προκύψει.

Γι’ αυτό είναι σημαντικό να ξέρεις πόσο το αγόρασες, να υπολογίζεις πιθανούς φόρους, και να λαμβάνεις υπόψη ότι μπορεί να υπάρξει και ζημιά.

Παράδειγμα:

Αγοράζεις μετοχές αξίας €2.000. Δύο χρόνια μετά τις πουλάς για €2.600. Το κεφαλαιακό κέρδος σου είναι €600. Άρα θα πληρώσεις τον φόρο που αναλογεί σε αυτό το κέρδος.

Το κεφάλαιο είναι το αρχικό ποσό χρημάτων που δανείζεσαι, επενδύεις ή οφείλεις — χωρίς να περιλαμβάνονται οι τόκοι. Είναι το βασικό ποσό πάνω στο οποίο υπολογίζεται ο τόκος. Για παράδειγμα, αν πάρεις δάνειο ύψους €5.000, αυτά τα €5.000 αποτελούν το κεφάλαιο.

Ένα ομόλογο είναι σαν δάνειο που δίνεις εσύ σε ένα κράτος ή σε μια εταιρεία. Δίνοντας αυτό το δάνειο, παίρνεις αντάλλαγμα τόκο κάθε χρόνο (ή σε τακτά χρονικά διαστήματα), και στο τέλος του ομολόγου παίρνεις πίσω τα χρήματά σου. Υπάρχουν διάφορες κατηγορίες ομολόγων, όπως Κρατικά ομόλογα (θεωρούνται πιο ασφαλή, αλλά δίνουν χαμηλότερο τόκο) και Εταιρικά ομόλογα (δίνουν υψηλότερο τόκο, αλλά έχουν μεγαλύτερο ρίσκο) μεταξύ άλλων. Σε γενικές γραμμές, τα ομόλογα έχουν: λιγότερες διακυμάνσεις από τις μετοχές, γι’ αυτό τα επιλέγουν συχνά άτομα που θέλουν πιο σταθερές αποδόσεις ή χαμηλότερο ρίσκο.

Παράδειγμα:
Αγοράζεις ένα κρατικό ομόλογο 5 ετών αξίας €10.000 με ετήσια απόδοση 3%. Αυτό σημαίνει ότι κάθε χρόνο παίρνεις €300 σε τόκους και, όταν λήξει το ομόλογο, παίρνεις πίσω και τα €10.000.

Το ονομαστικό επιτόκιο είναι το δηλωμένο ποσοστό που χρεώνεται σε ένα δάνειο ή καταβάλλεται σε μια επένδυση πριν ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός ή ο ανατοκισμός. Το ονομαστικό επιτόκιο είναι ουσιαστικά το διαφημιζόμενο επιτόκιο που εμφανίζεται σε χρηματοοικονομικά προϊόντα όπως δάνεια, στεγαστικά, πιστωτικές κάρτες ή λογαριασμούς αποταμίευσης. Αντιπροσωπεύει το βασικό κόστος δανεισμού ή τη βασική απόδοση μιας επένδυσης, αλλά δεν αντικατοπτρίζει πώς ο πληθωρισμός επηρεάζει την αγοραστική δύναμη ούτε πόσο συχνά γίνεται ανατοκισμός. Για αυτόν τον λόγο, το ονομαστικό επιτόκιο μπορεί να διαφέρει σημαντικά από το πραγματικό επιτόκιο (που λαμβάνει υπόψη τον πληθωρισμό) ή το αποτελεσματικό επιτόκιο (που λαμβάνει υπόψη τον ανατοκισμό).

Περιουσιακό στοιχείο είναι οτιδήποτε έχει οικονομική αξία και μπορεί να προσφέρει μελλοντικά οφέλη, όπως εισόδημα ή αύξηση αξίας. Το όφελος αυτό μπορεί να είναι: εισόδημα (π.χ. ενοίκιο), αύξηση της αξίας του (π.χ. ακίνητο του οποίου ανεβαίνει η αξία του), ή χρήση για εργασία ή παραγωγή (π.χ. αυτοκίνητο). Τα περιουσιακά στοιχεία χωρίζονται σε υλικά (π.χ. ακίνητα, αυτοκίνητα, μηχανήματα) και άυλα (π.χ. μετοχές, ομόλογα). Κάθε περιουσιακό στοιχείο διαφέρει: στο ρίσκο που έχει, στο πόσο εύκολα μπορεί να πουληθεί, και στο τι μπορεί να αποδώσει.

Παράδειγμα:

Ένα διαμέρισμα που το νοικιάζεις είναι υλικό περιουσιακό στοιχείο και σου δίνει έσοδα αν το ενοικιάζεις. Το διαμέρισμα έχει χαμηλό ρίσκο αφού η αξία του και το ενοίκιο συνήθως δεν έχουν μεγάλες μεταβολές σε ένα χρόνο. Οι μετοχές μιας εταιρείας είναι άυλο περιουσιακό στοιχείο και μπορεί να σου δώσουν μέρισμα ή να αυξηθεί η αξία τους. Οι μετοχές έχουν συνήθως σημαντικό ρίσκο αφού η αξία τους συνήθως έχουν μεγάλες μεταβολές σε ένα χρόνο. Οι μετοχές μπορούν συνήθως να πωληθούν εύκολα και σχετικά γρήγορα. Ένα διαμέρισμα συνήθως είναι δυσκολότερο να πωληθεί ιδιαίτερα εντός περιορισμένου χρόνου.

Ο πληθωρισμός είναι ο ρυθμός με τον οποίο αυξάνεται το γενικό επίπεδο τιμών αγαθών και υπηρεσιών με την πάροδο του χρόνου, μειώνοντας την αγοραστική δύναμη του χρήματος. Όταν ο πληθωρισμός αυξάνεται, το ίδιο ποσό χρημάτων αγοράζει λιγότερα προϊόντα και υπηρεσίες.

Το πραγματικό επιτόκιο είναι το επιτόκιο μετά την αφαίρεση του πληθωρισμού, που δείχνει πόσο πραγματικά αυξάνονται τα χρήματά σου σε όρους αγοραστικής δύναμης. Το πραγματικό επιτόκιο αντικατοπτρίζει την πραγματική απόδοση των αποταμιεύσεων ή το πραγματικό κόστος δανεισμού, αφού ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός. Αντίθετα, το ονομαστικό επιτόκιο είναι το διαφημιζόμενο ποσοστό και δεν δείχνει πώς η άνοδος των τιμών μειώνει την αξία του χρήματος. Το πραγματικό επιτόκιο διορθώνει αυτό το πρόβλημα αφαιρώντας τον πληθωρισμό, προσφέροντας μια πιο καθαρή εικόνα για το αν τα χρήματά σου πραγματικά κερδίζουν ή χάνουν αξία με την πάροδο του χρόνου.

Για παράδειγμα, αν ένας λογαριασμός αποταμίευσης δίνει επιτόκιο 5% αλλά ο πληθωρισμός είναι 3%, τότε το πραγματικό επιτόκιο είναι 2%, πράγμα που σημαίνει ότι η αγοραστική σου δύναμη αυξάνεται κατά 2%.

Τα πραγματικά επιτόκια μπορεί ακόμη και να γίνουν αρνητικά όταν ο πληθωρισμός είναι υψηλότερος από το ονομαστικό επιτόκιο, κάτι που σημαίνει ότι τα χρήματά σου χάνουν αγοραστική δύναμη παρά το ότι κερδίζουν τόκο.

Οι οικονομολόγοι χρησιμοποιούν συχνά την εξίσωση του Fisher, η οποία εκφράζεται ως:

Πραγματικό επιτόκιο ≈ Ονομαστικό επιτόκιο − Πληθωρισμός.

Η προθεσμιακή κατάθεση είναι ένα τραπεζικό προϊόν στο οποίο καταθέτεις τα χρήματά σου για μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο με αντάλλαγμα ένα εγγυημένο επιτόκιο. Συνήθως δεν μπορείς να τα κάνεις ανάληψη πριν λήξει η προθεσμία, αλλά κερδίζεις μια σταθερή και προβλέψιμη απόδοση.

Προϋπολογισμός σημαίνει να κάνεις ένα απλό προγραμματισμό για τα χρήματά σου. Αν το εισόδημά σου πληρώνεται κάθε μήνα, τότε ένας μηνιαίος προγραμματισμός είναι ιδανικός. Με τον προϋπολογισμό, βάζεις προτεραιότητα στα αναγκαία έξοδά σου για να μπορείς να ζεις εντός των οικονομικών σου δυνατοτήτων. Δηλαδή να μην ξοδεύεις περισσότερα από το εισόδημά σου, και να κάνεις συνειδητή προσπάθεια επίσης να αποταμιεύεις για το μέλλον, πριν ξοδέψεις τα υπόλοιπα σε επιθυμίες.

Με τον προϋπολογισμό βλέπεις πόσα κερδίζεις και πού ξοδεύεις τα χρήματά σου. Όταν ακολουθείς έναν προϋπολογισμό, δίνεις προτεραιότητα στις ανάγκες σου (ρεύμα, νερό, στέγη, τρόφιμα κλπ), μπορείς να αποταμιεύεις πιο σταθερά για ένα μελλοντικό στόχο (προκαταβολή για την αγορά στέγης ή αυτοκινήτου), αποφεύγεις τις άσκοπες δαπάνες, και ελέγχεις καλύτερα τα χρέη σου.

Μια μέθοδος που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ενδεικτικά και όχι απόλυτα, είναι ο κανόνας 50/20/30: 50% του καθαρού εισοδήματος για βασικές ανάγκες (ενοίκιο, τρόφιμα, λογαριασμοί, χρέη), 20% για αποταμίευση, 30% για επιθυμίες (διασκέδαση, έξοδοι).

Παράδειγμα:

Αν το μηνιαίο σου εισόδημα είναι €2.000, €1.000 για βασικές ανάγκες, €400 για αποταμίευση, €600 για άλλες επιθυμίες.

Ρευστότητα είναι η ικανότητα ενός περιουσιακού στοιχείου να μετατραπεί γρήγορα σε μετρητά με ελάχιστη απώλεια αξίας. Τα περιουσιακά στοιχεία με υψηλή ρευστότητα μπορούν να χρησιμοποιηθούν άμεσα για κάλυψη οικονομικών υποχρεώσεων.

Η συναλλαγματική ισοτιμία είναι η τιμή ενός νομίσματος σε σχέση με ένα άλλο. Δείχνει πόσο από ένα νόμισμα χρειάζεται για να αγοράσεις μία μονάδα ενός άλλου, και μεταβάλλεται με τον χρόνο ανάλογα με την προσφορά, τη ζήτηση και τις οικονομικές συνθήκες.

Το Συνολικό Ετήσιο Πραγματικό Επιτόκιο (ΣΕΠΕ) είναι το συνολικό κόστος μιας πίστωσης/δανείου για τον καταναλωτή που εκφράζεται ως ετήσιο ποσοστό (%) του συνολικού ποσού της πίστωσης. Το ΣΕΠΕ βοηθά τον καταναλωτή να συγκρίνει εύκολα προσφορές δανείων ή πιστωτικών προϊόντων από διαφορετικές τράπεζες. Περιλαμβάνει τόκους, προμήθειες, φόρους και άλλες υποχρεωτικές χρεώσεις που συνδέονται με το δάνειο. Δεν περιλαμβάνει προαιρετικά έξοδα (όπως ασφάλεια) ή πρόστιμα καθυστερήσεων. Χαμηλότερο ΣΕΠΕ σημαίνει φθηνότερος δανεισμός.

Παράδειγμα:
Αν μια τράπεζα διαφημίζει ένα δάνειο 10 χιλιάδων ευρώ για 1 χρόνο με επιτόκιο 6% αλλά χρεώνει άλλα τέλη αξίας €200, τότε το ΣΕΠΕ θα είναι υψηλότερο. Συγκεκριμένα το ΣΕΠΕ θα είναι 8% και πρέπει να δηλώνεται καθαρά στην προσφορά.

Το Σχέδιο Εγγύησης Καταθέσεων είναι ένας μηχανισμός προστασίας που αποζημιώνει τους καταθέτες όταν μια τράπεζα αδυνατεί να επιστρέψει τα χρήματά τους. Διασφαλίζει την αποζημίωση μέχρι το νόμιμα καθορισμένο όριο ανά καταθέτη και ανά τράπεζα, ώστε οι καταθέτες να μην χάσουν τις ασφαλισμένες καταθέσεις τους σε περίπτωση τραπεζικής κατάρρευσης.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, συμπεριλαμβανομένης της Κύπρου, το όριο κάλυψης είναι έως €100.000 ανά καταθέτη ανά τράπεζα.

Το ταμείο έκτακτης ανάγκης είναι ένα ποσό χρημάτων που κρατάς στην άκρη για απρόβλεπτες καταστάσεις, όπως μια ξαφνική βλάβη, ένα ιατρικό έξοδο ή προσωρινή απώλεια εισοδήματος. Συνήθως ισούται με 3 έως 6 μήνες βασικών εξόδων, ώστε να σου προσφέρει πραγματική ασφάλεια και ηρεμία όταν προκύψει κάτι απρόσμενο.

Το ψηφιακό χρήμα είναι κάθε μορφή χρήματος που υπάρχει μόνο ηλεκτρονικά και όχι σε φυσική μορφή. Περιλαμβάνει τραπεζικές καταθέσεις, ηλεκτρονικές πληρωμές, ψηφιακά πορτοφόλια και ψηφιακά νομίσματα κεντρικών τραπεζών.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην πραγματική οικονομία όπως το παραδοσιακό χρήμα, αλλά αποθηκεύεται και μεταφέρεται μέσω ψηφιακών συστημάτων.